Tháp Chăm Poshanu

Lạc bước vào không gian cổ kính của Tháp Chăm Poshanu, biểu tượng văn hoá trường tồn, chiêm ngưỡng kiến trúc tinh hoa của người Chăm tại Bình Thuận sẽ là một kết hợp hoàn hảo cho du khách khi tham quan Tour Phan Thiết Mũi Né

I. Một số thông tin cơ bản về Tháp Chăm Poshanu

Bạn đã từng nghe về những câu chuyện huyền thoại của Vương quốc Champa cổ đại? Tại thành phố biển Phan Thiết xinh đẹp (Bình Thuận), một di sản kiến trúc vô giá vẫn sừng sững qua bao thế kỷ, đó chính là Tháp Chăm Poshanu (hay còn gọi là Tháp Po Sah Inư).

Tọa lạc trên đồi Bà Nài, cách trung tâm Phan Thiết khoảng 7km về phía Đông Bắc, khu tháp này không chỉ là một điểm check-in ấn tượng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử và nghệ thuật kiến trúc đặc sắc của người Chăm.

Giá vé vào cổng tham quan: 15.000vnđ/khách (chưa tính chi phí thuê Thuyết minh viên tại điểm – nếu bạn có nhu cầu tìm hiểu thêm thông tin về tháp Chăm Poshanu). Hoặc bạn đặt Tour Phan Thiết Mũi Né tại Du lịch Việt Du đã được bao gồm tất tần tật những chi phí khi ghé thăm Tháp Chăm Poshanu.

II. Lịch sử hình thành & giá trị của Tháp Chăm Poshanu

Quần thể Tháp Chăm Poshanu được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ VIII, đầu thế kỷ IX, thuộc phong cách kiến trúc Hòa Lai – một trong những phong cách nghệ thuật cổ nhất và đặc trưng nhất của Vương quốc Champa.

Tên gọi: Tháp được đặt theo tên của Công chúa Poshanu (Po Sah Inư) – một người con gái tài đức và xinh đẹp của vua Parachanh.
Mục đích: Đây là nơi thờ thần Shiva – một trong ba vị thần tối cao (Trimurti) của Ấn Độ giáo, thể hiện tín ngưỡng phồn thịnh và sức mạnh tâm linh của người Chăm xưa.

III. Kiến trúc độc đáo của Tháp Chăm Poshanu

Điều làm nên sự khác biệt của Tháp Chăm Poshanu chính là kỹ thuật xây dựng tinh xảo và kiến trúc hài hòa dù quy mô không quá đồ sộ.

Quần thể 3 Tháp:
- Tháp Chính (Tháp A): Cao nhất (khoảng 15m), thờ thần Shiva, có cửa chính hướng về phía Đông (quan niệm của người Chăm là hướng của thần linh). Cấu trúc tháp được chia thành ba phần rõ rệt: đế tháp vững chãi, thân tháp uy nghi và mái tháp cong vút, mang hình dáng một ngọn lửa đang vươn lên.
- Tháp Phụ (Tháp B & C): Nhỏ hơn, thờ bò thần Nandin và thần Lửa.
Vật liệu xây dựng Tháp Chăm Poshanu: Tháp Chăm Poshanu được xây bằng gạch nung đỏ xếp chồng khít lên nhau một cách kỳ diệu, nếu quan sát bằng mắt thường gần như không thấy mạch hồ vữa. Cho đến nay, bí mật về chất kết dính mà người Chăm sử dụng vẫn là một thách thức đối với các nhà khoa học, nhà nghiên cứu.
Họa tiết của Tháp Chăm Poshanu: Các đường nét chạm khắc trên Tháp Chăm Poshanu tuy đã phai mờ theo thời gian nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp mạnh mẽ, dứt khoát, phản ánh nét đặc trưng của nghệ thuật kiến trúc Champa cổ.

IV. Bí mật vật liệu & kỹ thuật xây dựng Tháp Chăm Poshanu

Sự trường tồn của các tháp Chăm, trong đó có Tháp Chăm Poshanu, là minh chứng cho trí tuệ và kỹ thuật xây dựng bậc thầy của người Chăm cổ đại. Điều này nằm ở hai yếu tố chính: vật liệu và phương pháp xây dựng.

Dưới đây là một số thông tin dựa theo một số công bố dựa trên kết quả của việc nghiên cứu, phục vụ công tác trùng tu các đại công trình Tháp Chăm ở Việt Nam, trong đó có quần thể thuộc Di sản Văn hoá Vật thể (UNESCO) là Thánh địa và khu Đền Tháp Mỹ Sơn.

1. Vật liệu xây dựng: Gạch nung đỏ kỳ diệu

Vật liệu chính tạo nên Tháp Chăm Poshanu là gạch nung đỏ (loại gạch chuyên biệt của Champa).

Đặc tính: Gạch có màu đỏ tươi, kích thước tương đối nhỏ gọn (khoảng 30cm x 15cm x 10cm), được chế tạo từ đất sét khai thác tại chỗ, nung ở nhiệt độ cao.
Chất lượng: Gạch Chăm nổi tiếng với độ cứng vượt trội, khả năng chịu lực tốt và đặc biệt là khả năng chống chọi hiệu quả với điều kiện khí hậu khắc nghiệt của miền Trung (nắng, gió, độ ẩm).
Vấn đề nan giải: Điều khiến các nhà khoa học và kiến trúc sư phải đau đầu nghiên cứu trong nhiều thập kỷ là bí mật về chất kết dính (vữa) được sử dụng để liên kết các viên gạch.

2. Kỹ thuật xây dựng Tháp Chăm Poshanu hoàn hảo

Phương pháp xây dựng Tháp Chăm Poshanu là một trong những điểm độc đáo và tinh xảo nhất của kiến trúc Champa, thường được gọi là kỹ thuật xây khít hay xây chồng.

A. Kỹ thuật “Xây Khít” gạch

Không thấy mạch vữa: Nhìn bằng mắt thường, gần như không thể thấy lớp vữa giữa các viên gạch. Gạch được mài giũa và xếp chồng khít lên nhau một cách hoàn hảo, tạo thành một khối liền mạch vững chắc, chính điều này đã làm các nhà khoa học mất rất nhiều thời gian mà vẫn chưa có lời giải đáp cụ thể.
Chất kết dính đặc biệt: Theo các nghiên cứu khoa học, chất kết dính không phải là vữa vôi thông thường. Giả thuyết phổ biến và được chấp nhận rộng rãi nhất là:
- Phương pháp lắp ghép: Người Chăm có thể đã xây tháp bằng những viên gạch khô được mài giũa cẩn thận trước.
- Sử dụng nhựa thực vật hoặc dầu: Sau khi xây xong một đoạn, họ tiến hành tẩm hoặc đổ một loại chất lỏng đặc biệt (có thể là nhựa cây, dầu thực vật hoặc hỗn hợp khoáng chất) vào các khe hở siêu nhỏ.
- Nung nóng toàn bộ: Sau đó, họ nung nóng toàn bộ khối xây. Dưới nhiệt độ cao, chất kết dính này thẩm thấu, cứng lại, và nung chín lại các viên gạch đã được xếp, tạo thành một khối kiến trúc gần như nguyên khối, có độ bền cơ học cực cao.

Trên đây là một giả thuyết cho những giả thuyết về Phương pháp và kỹ thuật xây dựng Tháp Chăm.

B. Kỹ thuật Chạm khắc

Chạm khắc sau khi xây: Điều đáng kinh ngạc là các chi tiết điêu khắc trang trí tinh xảo như hoa văn, hình tượng thần linh, và các đường gờ trên tháp Poshanu không được chạm khắc sẵn trên gạch.
Thi công tại chỗ: Chúng được thực hiện trực tiếp trên bề mặt tháp sau khi khối kiến trúc đã được hoàn thành và gia cố. Điều này cho phép người thợ Chăm điều chỉnh và tạo ra các chi tiết lớn, thống nhất mà không bị giới hạn bởi kích thước viên gạch.

Kỹ thuật này đã giúp các tháp Chăm nói chung và các Tháp Chăm Poshanu nói riêng đứng vững hàng ngàn năm, chống lại sự xói mòn của mưa gió và các tác động mạnh mẽ của thiên nhiên. Đây chính là biểu tượng cho sự tinh hoa về mặt kỹ thuật, vật liệu học và nghệ thuật kiến trúc của người Chăm cổ đại, biến Poshanu thành một “viên gạch sống” kể câu chuyện về lịch sử.

V. Trải nghiệm không thể bỏ qua tại Tháp Chăm Poshanu

Chiêm ngưỡng & Check-in: Góc chụp đẹp nhất thường là từ xa, bắt trọn cả ba ngọn tháp và nền trời xanh ngắt.
Khám phá lễ hội: Nếu đến vào dịp Lễ hội Katê (thường vào tháng 9 hoặc 10 Dương lịch tương ứng với tháng 7 Chăm Lịch), bạn sẽ được hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống sôi động và đầy màu sắc của người Chăm.
Tìm hiểu văn hóa: Khu vực quanh tháp thường có các hoạt động giới thiệu về trang phục, nghề truyền thống và các nghi lễ Chăm, cùng với đó là khu trưng bày quà lưu niệm về di sản của Người Chăm, bạn có thể tiện ghé tham quan và mua sử dụng.

Thap Cham Poshanu 1 — Khách của Việt Du Travel check-in Tháp Chăm Poshanu

VI. Một số lời khuyên dành cho bạn khi ghé Tháp Chăm Poshanu

Thời gian tốt nhất: Buổi sáng sớm hoặc chiều tà để tránh nắng gắt và chụp được những bức ảnh có ánh sáng đẹp nhất.
Trang phục: Nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo khi vào khu vực thờ tự bên trong tháp Chính.
Địa điểm gần đó: Tháp Chăm Poshanu rất gần với di tích được xem là Lầu Ông Hoàng – nơi gắn liền với câu chuyện của nhà thơ Hàn Mặc Tử. Bạn có thể kết hợp tham quan cả hai điểm.

VII. Kết bài

Hãy xách ba lô lên và đến Tháp Chăm Poshanu để tự mình chạm tay vào lịch sử, lắng nghe tiếng vọng ngàn xưa và chiêm ngưỡng một trong những kiệt tác kiến trúc cổ còn sót lại tại Việt Nam!

>>> Tham khảo thêm thông tin:

1. Phương pháp Khoa học Quốc tế nghiên cứu về Tháp Chăm (2005 – 2006)

Người hoặc nhóm nghiên cứu đầu tiên công bố kết quả phân tích khoa học và được thừa nhận rộng rãi là các nhà khoa học người Ý tại Đại học Milan (Ý).

Thời điểm: Khoảng năm 2005 – 2006, trong khuôn khổ dự án hợp tác Việt Nam – UNESCO – Ý về trùng tu di tích Thánh địa Mỹ Sơn (Quảng Nam).
Kết quả: Họ đã nhận biết được loại vật liệu kết dính chính là một hợp chất được tinh chế từ nhựa của một loài thực vật (thường được gọi là cây dầu rái), sau đó kết hợp với kỹ thuật xây gạch đặc biệt.

2. Người phát hiện đầu tiên

Tuy nhiên, trước khi các nhà khoa học Ý công bố kết quả, có một người thợ thủ công Việt Nam đã dành cả đời để nghiên cứu về Tháp Chăm và đưa ra kết luận tương tự, nhưng chưa được công nhận rộng rãi vào thời điểm đó:

Tên thật: Ông Lê Văn Chỉnh (tại Tam Xuân, Quảng Nam).
Đóng góp: Ông Chỉnh, một người thợ thủ công chuyên tâm nghiên cứu phương pháp xây dựng Tháp Chăm, đã sớm phát hiện ra hợp chất dầu rái có mặt trong gạch xây tháp và chất kết dính.
Lý do chưa được công nhận: Vì ông là người nghiên cứu tay ngang, không có cơ sở phòng thí nghiệm và công bố khoa học chính thức.

Cần lưu ý rằng, mặc dù đã xác định được thành phần hữu cơ (dầu rái, nhựa cây), bí mật về quy trình và tỷ lệ pha chế chính xác để tạo ra sự liên kết bền vững như trong tháp Poshanu và các tháp Chăm khác vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện để phục vụ công tác trùng tu.